Menu

Lặng lẽ giữa rừng Tràng Định

(SKDS) - Anh Phó Giám đốc Trung tâm y tế huyện Tràng Định nhấp chén rượu rồi nói với tôi bằng một giọng rất nghiêm túc, nhà báo viết thế nào thì viết nhưng không được “cắp” bác sĩ của tôi đi đâu, mười mấy năm nay chúng tôi mới đào tạo được một bác sĩ xuất sắc như anh Dân, biết được tất cả các thứ tiếng của đồng bào… Người anh nhắc đến là bác sĩ Triệu Văn Dân, Trạm trưởng Trạm y tế xã Khánh Long, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn. Con người ấy đã 17 năm nay chấp nhận sống xa gia đình một mình bên bếp lửa giữa núi rừng Việt Bắc lặng lẽ âm thầm học, trau dồi kiến thức với mong muốn đem kiến thức ít ỏi của mình để chữa bệnh cho đồng bào.

Gian nan đường tới bản

Xã Khánh Long là một xã nghèo và khó khăn nhất của huyện miền núi Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn. Toàn xã có 100% là người dân tộc Dao, Mông… Đường đi lại rất khó khăn hiểm trở vì phải lội suối, vượt đèo. Từ trung tâm thị trấn Thất Khê vào Trạm y tế xã Khánh Long nơi bác sĩ Dân làm việc 17 năm nay, tôi không thể nhớ hết phải vượt qua bao nhiêu dốc, bao nhiêu đèo nhưng nhớ như in phải lội qua 8 con suối sâu và lội suối mùa mưa này thật không dễ dàng...

Đường vào Khánh Long rất khó, một bên là núi một bên là vực ở giữa là đường men theo triền núi, mùa mưa đến con đường ngập ngụa bùn đất, đất miền núi có nước vào trơn hơn, dắt xe cũng khó, nếu không nổ máy thì đất bám vào bánh nặng không dắt được, nổ máy thì bánh cứ theo đà trượt tuồn tuột, hai người một dắt, một đẩy dùng hết sức có thể để nhích từng cm. Xe của chúng tôi đã nhiều lần lao vào vũng lầy, tuy nhiên để kéo được xe lên phải đứng “thở” 15 phút mới lại tiếp tục cuộc hành trình. Cơn mưa miền núi mỗi lúc một nặng hạt, mưa quất vào mặt rát bỏng, hạt mưa ngọt ngọt tê tê đầu lưỡi… Lúc này, tôi mới thấy ở cái nơi mà “lê” được người đến đã mệt nhoài để làm được việc tốt thì ắt hẳn phải có một nghị lực phi thường. Trong lúc ngồi nghỉ, tôi bắt đầu câu chuyện với anh về con đường vào xã.

 BS. Dân (bên trái) cùng đồng nghiệp trong giờ giải lao.

- Ngày anh mới vào làm ở đây chắc cảm giác kinh khủng lắm nhỉ? Anh chỉ cười và đáp câu gọn lỏn “rồi”. Có điều lạ là được ai khen hay để tự giới thiệu về mình anh chỉ cười và nói “rồi”. Có thể đó là thói quen của anh nhưng cũng có thể là sự khiêm tốn, giản dị.

- “Rồi” nghĩa là sao ạ?

- Thì như cô nói đấy, đường đi khó nên rất ngại, nhưng đối mặt với đường khó chỉ là một phần, hồi mới vào bản, buồn và nhớ nhà kinh khủng, lúc đầu trạm y tế chỉ có hai người là tôi và anh trạm trưởng tên Hải, lúc đó chưa có trạm xá riêng phải ở nhờ nhà dân, ban ngày có hai anh em thì có người nói chuyện, đến tối anh Hải về nhà chỉ còn mình tôi, giữa chốn rừng thiêng, nước độc, xung quanh chỉ là mây và núi, không điện, không đài, nhớ nhà, nhớ vợ con không ngủ được. Nằm chán lại ngồi đếm đồng hồ kêu chỉ mong trời sáng để nghe thấy người. Ngày đấy đường không dễ đi như bây giờ đâu, đường cô đi vừa rồi là thuận lợi hơn trước rất nhiều rồi đấy… Nhưng ở mãi rồi cũng thành quen cô ạ, thấm thoắt đã 17 năm, tôi vào làm ở đây khi con gái mới hơn 1 tuổi, năm nay cháu đã thi đại học.

- Sao anh không tìm công việc khác ở thị trấn mà làm, vừa gần nhà lại gần vợ con?

- Rồi! Tôi đã từng tính, hồi mới được phân công về Khánh Long cũng băn khoăn lắm, đã từng tính làm một hai năm rồi ra thị trấn kiếm nghề khác làm cho gần vợ con. Nhưng làm mãi lại quen, giờ thì gắn bó, với lại vì tình cảm của bà con cứ níu kéo mình lại, không đành lòng ra đi. Cô cứ sống vài ngày với bà con cô sẽ thấy mến, tôi đã ở đây gần 20 năm, có phải nói đi là đi ngay được đâu. Nghĩ cho cùng, nếu ai cũng thấy khó mà không làm thì bà con ở những vùng như thế này bao giờ mới được tiếp cận dịch vụ y tế. Mới lên thì buồn, nhưng từ khi bà con tin tưởng trạm xá nên hầu như ngày nào cũng có người xuống trạm để khám bệnh, xin thuốc vì thế trạm xá cũng vui hơn. Có người già không đi được mình lại đến tận nơi khám cho họ… À, mùa này ở Hà Nội phải bật quạt chứ trên này chúng tôi phải đắp chăn từ lâu rồi. Nói thật, mùa hè còn đỡ, mùa đông thì ngại lắm, ngại kinh khủng, gió rét căm căm, thò đầu ra khỏi chăn là rợn hết cả sống lưng, ở đây sợ nhất là mùa mưa và mùa đông.

Trạm y tế xã Khánh Long nằm lọt thỏm giữa thung lũng, xung quanh được bao phủ bởi núi và mây, đi từ ngoài vào đứng trên đỉnh núi nhìn xuống trạm chỉ nhận ra bởi lá cờ Tổ quốc đang phần phật trong gió. Trong bữa cơm quá trưa ở trạm dưới cơn mưa miền núi với anh và các y tá, anh bồi hồi kể lại những ngày mới về đất này. Năm 1996, bà con chưa có khái niệm trạm y tế xã, mọi thứ từ chữa bệnh, ốm đau đến sinh nở đều là thầy mo hoặc là “kinh nghiệm” dân gian để lại. Những ngày ấy, cán bộ trạm y tế kiêm luôn nhân viên y tế thôn bản, đến từng hộ dân để vận động tuyên truyền và bài trừ hủ tục… Từ trạm xuống các bản xa nhất cách 10km, còn lại quanh quanh đây nhưng đi đến nơi phải mất rất nhiều thời gian.
 
Cứ như thế, sau vài năm bà con quen mặt biết tên và thấy cái anh áo trắng người nhỏ, hay cười đem đến nhiều cái hay thế là bà con theo. Từ đó đến nay toàn xã Khánh Long tỷ lệ phụ nữ mang thai đến trạm khám thai đạt 100% và 100% số trẻ trong độ tuổi được tiêm phòng đầy đủ, khi ốm đau bệnh tật hầu hết người dân đến trạm xá để khám và tư vấn sức khỏe, trường hợp không đến được thì người nhà sẽ gọi cán bộ y tế đến tận nhà. Để có được những thành công đó là cả một chặng đường dài của anh và những nhân viên y tế ở đây… Mặc cho mưa, rét, đêm hôm có người gọi là anh lại lên đường. Có lần anh cùng một y tá đi tiêm phòng cho các cháu bé ở bản, hai anh em đi xe máy, trời mưa đường trơn, trời tối nhìn không rõ cả người và xe đã lao xuống vực nhưng trời thương thế nào lại ngã đúng vào gốc cây to thế là thoát chết.

- Sau trận ấy chắc anh không dám đi đêm nữa nhỉ?

- Không đi sao được, đồng bào ở đây họ tin cán bộ y tế lắm, với lại tôi cũng chết hụt vài lần vì đi xuống bản rồi, số cao lắm không chết được đâu. Cô tính, có người vợ đau đẻ, ban đêm vượt dốc đèo, đường núi để đến đón cán bộ y tế về đỡ đẻ mà ngày ấy chưa có xe máy như bây giờ, không đi sao đành?! Thực tình, đi đường rừng không sợ “ma” nhưng sợ rắn, thế rồi cái sợ ấy cũng đến, một đêm trên đường đi đỡ đẻ về, bị rắn độc cắn, tự mình xử trí rồi chạy về trạm y tế thì chân đã sưng vù, nọc độc phát tán rất nhanh. Hôm ấy mười phần chết chín. Nhưng biết tin anh Dân bị rắn cắn, bà con kéo về đầy trạm y tế hỏi thăm và cùng cáng ra xe cấp cứu đến trung tâm y tế huyện. Những lúc như thế thấy mình thật hạnh phúc và mắc nợ bà con. Hay có lần, một cô bé, con của một người ở xã bên cạnh bị viêm phổi nặng, gia đình chạy đến nhờ anh chữa, lúc đó mới ra trường chỉ là y tá, kinh nghiệm còn thiếu nhiều nhưng bằng sự quyết tâm và trước sự lo lắng của người nhà, anh đã giành đứa bé từ tay tử thần. Gia đình cháu bé rất cảm động. Cả ao của họ chỉ còn hai con cá giống nhưng họ vẫn bắt lên để làm cơm đãi “anh áo trắng”…

Những câu chuyện đó đã cho tôi lý giải được băn khoăn là suốt dọc đường đi từ Áng Mò vào Khánh Long hơn 20km, gặp ai họ cũng gật đầu chào anh.

Chàng bác sĩ đỡ đẻ dọc đường

Trạm y tế xã Khánh Long đạt Chuẩn quốc gia năm 2009, trước đây vì thiếu nữ hộ sinh, cơ sở vật chất nên chưa xét chuẩn… anh và hai y tá khác làm hết các công việc của nữ hộ sinh, điều dưỡng… thậm chí còn nấu cơm cho bệnh nhân ăn. Nhưng cái khó và làm đau đầu anh nhất vẫn là làm thế nào để cấp cứu bệnh nhân kịp thời. Bởi đường vào quá khó, nhiều bệnh nhân nặng cần phải được đưa đi cấp cứu ở tuyến trên, nhưng cứ nghĩ đến đường đi là thấy lo lắng. Trạm không có xe cấp cứu, xe từ thị trấn vào nhanh cũng phải mất 4 tiếng mà đậu ở tận ngoài xã Đoàn Kết, mặc dù ở Đoàn Kết cách 3km nhưng để vượt qua suối và dốc cao, nhanh cũng mất nửa tiếng đồng hồ, đấy là trời nắng, còn trời mưa thì… đành “lực bất tòng tâm” nhìn bệnh nhân đau đớn… Khi nói đến đó, bữa cơm dường như chùng xuống.

Như để xua tan không khí ấy, y sĩ tên Sủi khuấy động: Cô còn nhiều điều thú vị chưa biết về sếp Dân đấy. Cô có biết chuyện anh ấy đỡ đẻ dọc đường không? Anh bật cười, chuyện đấy cũng bình thường thôi, sự thể thế này. 17 năm đi lại ở con đường này rồi, bà con từ trạm đến Áng Mò ai cũng biết, với lại rất nhiều lần phải ngủ trọ nhà bà con. Những lúc ở đấy, bà con ai bị ốm đau là mình giúp, bà con biết nên lần sau có việc lại nhờ và chuyện đỡ đẻ cũng vậy, nhiều lần anh em ở trạm y tế ven đường có những ca khó, họ chưa có kinh nghiệm gọi điện nhờ mình đỡ, từ đấy, cứ nhằm ngày nghỉ trên đường về mà có ca đẻ khó là anh em gọi mình…

Thấy trạm y tế xã toàn nam, tôi thắc mắc: Trạm các anh toàn nam thì ai đỡ đẻ? Anh Chiến, y tá trạm hiểu ý: À, trạm chúng tôi có 6 người, có một nữ nhưng cô ấy lên tỉnh học, chỉ còn 5 anh em nên chúng tôi đỡ đẻ, sếp Dân là chim đầu đàn, hướng dẫn anh em kỹ thuật đỡ đẻ. Một y tá khác láu lỉnh, à mà phóng viên về với sếp Dân hôm nay là không ổn đâu nhé, chúng tôi chỉ muốn “sếp” ở lại vì nhiều ca khó chúng tôi chưa có kinh nghiệm xử lý, có “sếp” ở đây chúng tôi yên tâm hơn nhiều. Phóng viên có biết không, để đi vào đây làm việc “sếp” phải chuẩn bị hai dây xích sắt quấn quanh bánh xe tránh trượt, vì sếp ngã nhiều rồi nên rút ra kinh nghiệm ấy, ngoài ra cứ mỗi bận đi về tiền sửa xe mất vài trăm nghìn, đấy là còn chưa kể một năm 3, 4 lần thay lốp và với chúng tôi, giọt xăng quý như giọt mưa mùa hạn… Nếu tính tiền sửa xe với tiền xăng và tiền thay lốp thì lương không đủ sống chứ đừng nói gì đến việc chữa bệnh… nhưng vẫn phải làm, làm tốt là đằng khác, nói rồi anh cười hóm hỉnh.

 Con đường xuống bản.

Hy sinh này xin tặng vợ và mẹ

Khi biết tôi có ý định viết về sự hy sinh thầm lặng của anh, anh Dân suy tư hồi lâu và nói, sự hy sinh thầm lặng mà cô định viết, cho tôi  xin dành tặng mẹ và vợ tôi, vì có họ tôi mới vững tin làm việc, phục vụ bà con dân bản. Rồi anh kể về hành trình đến với nghề y của mình cũng như thời gian yên tâm cống hiến và sự hy sinh của hai người phụ nữ quan trọng nhất trong đời mình. Đó là hai người phụ nữ cho anh nhiều thứ bởi chính họ đã chắp nối cho ước mơ làm nghề y của anh và bây giờ họ lại động viên để anh làm tốt nhiệm vụ.

Lúc còn học cấp hai, mỗi lần từ nhà đến trung tâm thị trấn học, cậu học trò Dân phải đi bộ một ngày đường, ngày đó trường chưa có ký túc đầy đủ như bây giờ. Cả xã có anh và người anh họ, hai người được học hết lớp 10 (tương đương 12 bây giờ). Suốt quãng thời gian học ở thị trấn, hai anh em được ở nhờ một gia đình tốt bụng - người ấy là mẹ vợ của anh bây giờ. Thương cậu học trò nghèo hiền lành, chăm chỉ lại có chí, bà đã cho hai anh em ở trọ, sau đó lại gả cô con gái duy nhất của mình cho anh. Cưới nhau năm 1994, anh được cử đi học Trường trung cấp y Lạng Sơn và đến năm 1996 được điều lên Trạm y tế xã Khánh Long làm việc.
 
Nói đến Khánh Long, không chỉ mẹ và vợ mà cả hàng xóm đều biết đường lên Khánh Long như thế nào? Anh bảo: “Lúc đầu định không theo phân công mà kiếm việc gì đó để làm, nhưng rồi suy đi tính lại, mình được học hành tử tế những mong phục vụ sức khỏe bà con, bây giờ lại ngại thì đâu đáng mặt” và cũng nhờ sự động viên khích lệ của hai người phụ nữ ấy đã cho anh động lực suốt 17 năm qua cống hiến cho sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân. Năm 2003, anh được cử đi học lớp chuyên tu bác sĩ tại Đại học Y Thái Nguyên, trong quãng thời gian nghỉ hè anh tranh thủ về trạm làm việc, giúp đỡ chỉ bảo anh em. Còn chị 17 năm trở thành “nữ tướng” trong gia đình.
 
Chị Hằng vợ anh là một phụ nữ phúc hậu, vui tính và rất tâm lý, chị bảo “nói không tủi thân thì cũng không hẳn, nhưng cũng vì công việc, vì bà con trong ấy, làm nghề thì phải gắn bó với nghề, ngay những ngày đầu tiên anh mới đi làm xa, con nhỏ nghĩ cũng tội lắm nhưng còn có bà ngoại nên mọi chuyện cũng qua hết”. Có lẽ hơn ai hết anh thấm thía cảnh nhà vắng bóng người đàn ông?! Năm 2008, Lạng Sơn mưa to, nhà anh ngập đến nóc, vì nhà chỉ có mẹ già, vợ và con thơ nên khi lũ đến chỉ chạy được người, còn lại đồ đạc vật dụng ngâm trong nước hơn 2 ngày… lúc biết tin anh cũng không thể về được.
 
Đã vào Khánh Long mà qua trận mưa lũ thì đừng nghĩ đến đường ra. Không chỉ có thế, mỗi lần anh đi vào bản là mỗi lần hai người phụ nữ ấy thấp thỏm lo âu, bởi đường đi vắng chưa nói đến núi cao vực sâu, mà đoạn đường ấy đã xảy ra mấy vụ “giết người cướp của”. Bây giờ có điện thoại di động còn đỡ, trước đây thì chỉ biết tin vào số... Anh bảo rằng, hy sinh của vợ và mẹ anh mới đáng nói, nhà có bác sĩ thật đấy nhưng mẹ già bị huyết áp cao lại mắc bệnh ung thư, con nhỏ một tay chị lo lắng hết. Bà thương con, thương cháu, bị bệnh nhưng một mình lặn lội bắt xe lên Hà Nội lấy thuốc rồi lại lặn lội đi về… Rất nhiều lần, cơn cao huyết áp của bà lên nhưng anh không có nhà và có về cũng không kịp đành nhờ anh em đồng nghiệp ở trung tâm y tế huyện vào giúp. Thế nhưng cứ ở nhà lúc nào là anh chẳng quản ngại đêm hôm thăm khám sức khỏe cho làng xóm khi họ cần.

Thay cho lời kết

Trận mưa vừa rồi không nhiều nước, theo tính toán của các “chuyên gia leo núi, lội suối” thì vẫn có thể ra được thị trấn Thất Khê có điều thời gian đi bao lâu thì chưa biết. Chia tay 5 chàng trai “đỡ đẻ” của Trạm y tế Khánh Long, bước chân trên đường núi nhầy nhụa bùn đất, tôi lẩm nhẩm trong đầu câu hát “chân lý thuộc về mọi người, không chịu sống đời nhỏ nhoi, xin hát về bạn bè tôi, những người sống vì mọi người”. Và trong góc sâu tầm hồn mình, tôi thầm cảm phục các anh và thấy chuyến đi của mình thật ý nghĩa. Bởi, dẫu biết gian khổ ấy còn nhiều, đắng cay ấy còn nhiều nhưng họ vẫn luôn nở nụ cười, lặng lẽ cống hiến cho quê hương. Nụ cười ấy như bông hoa chuối đỏ tươi đang cháy hết mình tô điểm cho bức tranh của rừng xanh thêm hoàn hảo, còn sự lặng lẽ ấy như hương hoa hồi đang tỏa hương thơm ngát khắp nẻo đường rừng…   

Bài và ảnh: Nguyễn Thị Hồng, Theo suckhoedoisong.vn
05/12/2012 10:00